Taban puana mı bakmalısın, başarı sıralamasına mı?

Kısa cevabı en baştan verelim: başarı sıralaması. Taban puan, o yılki sınavın zorluğuna göre bütün bölümlerde topluca yükselir ya da düşer. Başarı sıralaması ise senin Türkiye genelindeki yerini söyler ve yıllar arasında kıyaslanabilir. Yani "geçen yıl bu bölüm 480 puanla alıyormuş" cümlesi tek başına neredeyse hiçbir şey anlatmaz; "geçen yıl 12.400. sıraya kadar almış" cümlesi çok şey anlatır.

Taban puan neden her yıl oynar?

Taban puan, o programa yerleşen son öğrencinin puanıdır. Bu sayı üç şeyden etkilenir: sınavın zorluğu, aday sayısı ve kontenjan. Üçü de her yıl değişir.

Sınav kolay geçtiyse herkesin neti artar, puanlar şişer, taban puanlar yükselir. Bu, o bölüme girmenin zorlaştığı anlamına gelmez — sadece o yıl herkesin puanı yüksektir. Tersi de doğru: zor bir sınavda taban puanların düşmesi, bölümün kolaylaştığını göstermez.

Başarı sıralamasında böyle bir şişme olmaz, çünkü sıralama görecelidir. Kaç kişinin senden iyi olduğu, sınavın zorluğuna göre değişmez.

Gerçek bir örnek: ODTÜ Bilgisayar Mühendisliği

Rakamla bakalım. Aynı bölüm, iki yıl:

Puana bakan bir aday şöyle düşünür: "Taban 5 puan düşmüş, bölüm kolaylaşmış." Sıralamaya bakan aday farkı görür: bölüme girmek için gereken sıralama 945'ten 1.210'a çıkmış, yani gerçekten de kolaylaşmış — ama 5 puanlık düşüşün gösterdiğinden çok daha fazlası olmuş. 265 sıralık bir gevşeme, o aralıkta yüzlerce aday demek.

Bazı bölümlerde iki ölçü ters yöne gider: taban puan yükselir ama sıralama da büyür. Puana bakan aday "zorlaştı" der, oysa bölüm kolaylaşmıştır. Bu yüzden taban puan sayfalarımızda her programın yanına son bir yıldaki sıralama değişimini de koyuyoruz.

Peki taban puan hiç mi işe yaramaz?

Yarar — ama tek bir işe. Aynı yıl içinde iki programı kıyaslarken taban puan doğru sonuç verir, çünkü ikisi de aynı sınavın ürünüdür. "Bu üniversitenin tabanı diğerinden 12 puan yüksek" demek geçerli bir cümledir.

Geçersiz olan şey, farklı yılların puanlarını yan yana koymaktır. 2024'ün 500 puanı ile 2025'in 500 puanı aynı başarıyı göstermez. Aynı çarşıda iki farklı yılın fiyatını enflasyonu hesaba katmadan kıyaslamak gibi.

Sıralamaya bakarken yapılan üç hata

1. Ham sıralama ile yerleştirme sıralamasını karıştırmak

ÖSYM sana iki sıra verir. Sonuç belgendeki "SAY Sıralaması" ham sıralamadır. Üniversitelerin taban sıralamaları ise yerleştirme sıralamasıdır (Y-SAY, Y-EA, Y-SÖZ), yani ortaöğretim başarı puanı eklendikten sonraki sıra.

Ham sıran genellikle daha iyi görünür. Onunla üniversite tablosuna bakarsan kendini olduğundan yukarıda sanırsın — ve listeni buna göre kurarsan açıkta kalırsın. Kıyası her zaman Y-sıra ile yap.

2. Tek yılın verisine güvenmek

Bir bölümün geçen yılki tabanı senin sıralamanın altındaysa "garanti" demek cazip gelir. Ama o bölüm iki yıldır hızla zorlaşıyorsa, bu yıl da zorlaşma ihtimali yüksektir. Biz bu yüzden bir programı bantlara ayırırken geçen yılki değişimin yaklaşık üçte ikisinin tekrarlayacağını varsayıyoruz: tabanı senin altında olsa bile hızla zorlaşan bir program "güvenli" olarak gösterilmez.

3. Kontenjanı dolmamış programı yok saymak

Tablodaki bazı programların taban puanı boştur; o program kontenjanını dolduramamıştır. Bu "kötü bölüm" demek değil — çoğu zaman yeni açılmış ya da tanınmamış demektir. Örneğin Bilgisayar Mühendisliği'nin 323 programından 111'i 2025'te kontenjanını dolduramadı. Yani her üç programdan biri.

Bu programlar listenin sonunda açıkta kalmama sigortası olarak çok işe yarar. Bakmadan geçme.

Listeni sıralamaya göre nasıl kurarsın?

Sıralamanı öğrendikten sonra 24 tercihini üç gruba böl:

1. Şans (ilk ~6): Taban sıralaması seninkinden daha iyi olan programlar.

Tutarsa kârdır.

1. Gerçekçi (orta ~12): Taban sıralaması seninkine yakın olanlar. Listenin

omurgası burasıdır.

1. Güvenli (son ~6): Taban sıralaması seninkinden belirgin şekilde geride

kalan programlar. Bunlar açıkta kalmamanı sağlar.

Ve 24'ün hepsini doldur. Boş bıraktığın her sıra, kazanma ihtimalini kendi elinle azaltmak demek — hoşuna gitmeyen bir bölümü listenin sonuna koymak, hiç yerleşememekten iyidir.

Sıralamanı bilmiyorsan puan hesaplama sayfasından doğru ve yanlış sayılarını girerek tahmini yerleştirme sıralamanı öğrenebilir, sonucu doğrudan tercih robotuna taşıyabilirsin.

Veriyi nereden doğrularsın

Bu yazıdaki sayılar 2025 yerleştirme sonuçlarına dayanıyor. Resmî kaynaklar: ÖSYM ve YÖK Atlas. Tercih işlemini her zaman ÖSYM'nin kendi kılavuzuyla yap; buradaki tablolar karar vermeni kolaylaştırmak için, kılavuzun yerine geçmek için değil.