Tercih listeni nasıl sıralamalısın?

Tercih listesi hakkında bilmen gereken tek teknik gerçek şu: ÖSYM listeyi yukarıdan aşağı okur. Puanın yettiği ilk tercihe yerleşirsin ve o satırın altındaki hiçbir tercihe bakılmaz. Bu yüzden sıralama, hangi programları yazdığın kadar önemlidir — aynı 24 program, farklı sırayla tamamen farklı bir sonuç üretir.

Sıralamanın tek kuralı

Çoğu aday listeyi "gerçekçi olayım" diye kurar: en çok istediği bölümü, puanı yetmeyecek diye ikinci-üçüncü sıraya yazar. Bu, kaybedilen tercihlerin en yaygın sebebidir.

Şöyle düşün: üste yazdığın ulaşılmaz bir tercih sana hiçbir şey kaybettirmez. Puanın yetmezse ÖSYM bir alttakine bakar, oradan devam eder. Ama gerçekten istediğin bir programı "nasılsa yetmez" diye alta yazarsan ve puanın aslında yetiyorsa, üstteki daha az istediğin programa yerleşirsin. Kayıp burada olur.

Kural tek cümle: listeyi isteğine göre sırala, ihtimale göre değil.

Peki ihtimal hiç mi hesaba katılmaz?

Katılır — ama sıralamada değil, listenin bileşiminde. Yani hangi programları listeye alacağına karar verirken ihtimali düşünürsün; onları hangi sırayla yazacağına karar verirken isteğini.

Pratikte listeyi üç banda böleriz:

Bu 6-12-6 dağılımı kutsal bir formül değil, işe yarayan bir başlangıç noktası. Sıralaman dalgalı bir bölgedeyse şans bandını biraz büyütebilir, açıkta kalmayı hiç göze alamıyorsan güvenli bandı kalınlaştırabilirsin.

Önemli olan sıra: şanslar üstte, gerçekçiler ortada, güvenliler en sonda. Güvenli bir tercihi yukarı taşırsan, altındaki daha iyi programlara puanın yetse bile oraya hiç bakılmaz.

Bant hesabını nasıl yaparsın?

Bir programın geçen yılki taban başarı sıralamasını kendi sıralamanla karşılaştır. Ama tek yılın rakamına bakma — programın yönüne de bak.

Örnek: ODTÜ Bilgisayar Mühendisliği 2024'te 945. sıraya kadar alıyordu, 2025'te 1.210. sıraya kadar aldı. Yani bir yılda 265 sıra gevşedi. Tersi de olur: hızla zorlaşan bir bölümün geçen yılki tabanı senin altında olsa bile bu yıl seni almayabilir.

Uygulamamız bu yüzden bir programı bantlara ayırırken geçen yılki değişimin yaklaşık üçte ikisinin tekrarlayacağını varsayar. Tabanı senin altında olsa bile hızla zorlaşan bir program "güvenli" olarak işaretlenmez. Taban puan sayfalarında her programın yanında bu bir yıllık değişimi göreceksin.

Sık yapılan dört sıralama hatası

1. Güvenli tercihi üste yazmak

"Kesin bir yere yerleşeyim" kaygısıyla güvenli programı 3. sıraya yazmak, 4-24 arasındaki her şeyi çöpe atmak demektir. Güvenli tercih sigortadır, hedef değil; sigortayı listenin sonunda tutarsın.

2. Listeyi yarım bırakmak

12 tercih yazıp "gerisi zaten olmaz" demek, açıkta kalma ihtimalini gereksiz yere artırır. Yerleşememenin bedeli bir yıldır; listenin sonuna istemediğin bir programı yazmanın bedeli ise sadece o programa yerleşme ihtimalidir — ki oraya ancak diğer 23'ü tutmazsa yerleşirsin.

3. Kontenjanı dolmamış programları atlamak

Bir programın taban puanı boşsa o program geçen yıl kontenjanını dolduramamış demektir. Bu "kötü bölüm" demek değil; çoğu zaman yeni açılmış ya da tanınmamış demektir. Bilgisayar Mühendisliği'nin 323 programından 111'i 2025'te kontenjanını dolduramadı — yani her üçünden biri. Bu programlar listenin sonunda çok işe yarar.

4. Şehri sonradan düşünmek

Dört yıl orada yaşayacaksın. Yurt bulma şansı, ulaşım ve yaşam maliyeti akademik başarını doğrudan etkiler. Şehir, listeyi kurduktan sonra bakılacak bir ayrıntı değil; listeyi kurarken kullanılacak bir kriterdir.

Listeyi kurduktan sonra son kontrol

• 24 sıranın hepsi dolu mu?
• İlk sıradaki program gerçekten en çok istediğin mi?
• Son 5 sırada, taban sıralaması seninkinden belirgin geride en az birkaç

program var mı?

• Aynı bölümün farklı şehirlerdeki programlarını isteğine göre mi, alfabetik

şansa göre mi dizdin?

• Ücretli bir vakıf programını yanlışlıkla burslu sanıp üste yazdın mı?

(Burslu-ücretli farkı)

Listeyi kurarken tek tek tabloya bakmak yerine sıralamanı girip programları kendi önceliklerine göre sıralatabilirsin: şehir, yurt imkânı, iş bulma oranı ve sekiz kriter daha. Sıralamanı bilmiyorsan puan hesaplama sayfasından başla.

Resmî kaynak

Tercih işlemi ÖSYM'nin kendi sistemi üzerinden yapılır ve kuralların tamamı o yılın kılavuzunda yazar: ÖSYM. Program bilgilerini YÖK Atlas üzerinden de doğrulayabilirsin. Buradaki tablolar karar vermeni kolaylaştırmak için; kılavuzun yerine geçmez.