Tercih yaparken en çok yapılan 10 hata

Tercih döneminde kaybedilen fırsatların çoğu bilgi eksikliğinden değil, aynı birkaç alışkanlıktan kaynaklanıyor. Aşağıdakiler, puanı yeterken açıkta kalmanın ya da istemediği bir programa düşmenin en yaygın sebepleri.

1. Listeyi eksik doldurmak

24 hakkın var. 14 tercih yazıp durmak, kalan 10 ihtimali kendi elinle silmek demek. Yazmadığın bir sıraya puanın yetiyor olabilirdi; liste orada bittiği için kimse bakmadı. Ayrıntı: kaç tercih yapmalı.

2. Güvenli tercihi listenin üstüne yazmak

ÖSYM listeyi yukarıdan aşağı okur ve puanının yettiği ilk tercihe yerleştirir. Güvenli bir programı 3. sıraya yazarsan, 4-24 arasındaki her şey pratikte yok sayılır. Güvenli tercih sigortadır ve sigorta listenin sonunda durur.

3. Ham sıralamayı yerleştirme sıralaması sanmak

ÖSYM sana iki sıra verir. Sonuç belgendeki "SAY Sıralaması" ham sıralamadır. Üniversitelerin taban sıralamaları ise yerleştirme sıralamasıdır (Y-SAY, Y-EA, Y-SÖZ) — yani diploma notu eklendikten sonraki sıra.

Ham sıran genellikle daha iyi görünür. Onunla üniversite tablosuna bakarsan kendini olduğundan yukarıda sanır, listeni buna göre kurar ve açıkta kalırsın. Kıyası her zaman Y-sıra ile yap.

4. Tek yılın taban puanına güvenmek

Taban puan, o yılki sınavın zorluğuna göre bütün bölümlerde topluca yükselir ya da düşer. Bir bölümün gerçekten zorlaşıp zorlaşmadığını puan değil, başarı sıralamasının yön değişimi gösterir.

Örnek: ODTÜ Bilgisayar Mühendisliği 2024'te 945. sıraya kadar alıyordu, 2025'te 1.210. sıraya kadar aldı — taban puanı 539,85'ten 534,57'ye düşerken bölüm aslında kolaylaştı. Puana bakan aday bunu tam tersi okur. Ayrıntı: taban puan mı başarı sıralaması mı.

5. Kontenjanı dolmamış programları yok saymak

Taban puanı boş görünen program, geçen yıl kontenjanını dolduramamış demektir. Bu "kötü bölüm" değil; genelde yeni açılmış ya da tanınmamış demektir. Bilgisayar Mühendisliği'nin 323 programından 111'i 2025'te kontenjanını dolduramadı — her üçünden biri. Bu programlar listenin sonunda çok işe yarar.

6. Burslu ile ücretliyi karıştırmak

Bir vakıf üniversitesinin burslu, %50 indirimli ve ücretli kontenjanları ayrı programlardır ve taban puanları arasında uçurum vardır. Bilkent Bilgisayar Mühendisliği burslu kontenjanı 290. sıradan öğrenci alırken %50 indirimli kontenjanı 5.640. sıradan aldı. Tabloda "Öğretim" sütununa bakmadan tercih yazmak, dört yıllık bir ücret sürprizi demektir.

7. Şehri en sona bırakmak

Dört yıl orada yaşayacaksın. Yurt bulabilme, ulaşım ve yaşam maliyeti akademik başarını doğrudan etkiler. Şehir, liste kurulduktan sonra bakılacak bir ayrıntı değil, listeyi kurarken kullanılacak bir kriterdir.

8. Sadece bölüm adına bakmak

Aynı ada sahip iki program çok farklı olabilir: öğretim dili, örgün/ikinci öğretim, fakültesi, akademisyen sayısı, mezunlarının işe yerleşme oranı. Bölüm adı bir başlangıçtır, karar değil.

9. Popülerliği hedef sanmak

Bugün en çok konuşulan bölüm, dört yıl sonra mezun fazlası olan bölüm olabilir. Modaya göre değil, mezuniyet sonrasına göre karar ver. Bir bölümün ne kadar kalabalık olduğunun ipucu program sayısındadır: İşletme 363, Psikoloji 359, Bilgisayar Programcılığı 338 programla açılıyor.

10. Kararı başkasına bırakmak

Ailenin ve öğretmeninin görüşü değerli veridir — ama bölümü dört yıl sen okuyacaksın. "Bana ne söylendi" ile "ben ne istiyorum" çatışıyorsa, ikisini listenin farklı bantlarına koyabilirsin: istediğin üste, uzlaşılan alta. Sıralama zaten seni koruyacaktır.

Kontrol listesi

• 24 sıranın hepsi dolu
• İlk sıra gerçekten en çok istediğin program
• Güvenli tercihler yalnızca son sıralarda
• Kıyaslar yerleştirme sıralamasıyla yapıldı
• Vakıf programlarında burs durumu kontrol edildi
• Şehir ve yurt durumu hesaba katıldı
• Son sıralarda kontenjanı dolmamış birkaç program var

Bu kontrolleri tek tek yapmak yerine sıralamanı girip programları önceliklerine göre sıralatabilirsin — her programın bandını (şans / gerçekçi / güvenli) ve son bir yıldaki değişimini birlikte görürsün. Sıralamanı bilmiyorsan puan hesaplama sayfasından başla, taban puanlar için bölüm sayfalarına bak.

Resmî kaynak

Tercih kuralları o yılın ÖSYM kılavuzunda yazar; program ayrıntıları için YÖK Atlas. Buradaki tablolar karar vermeni kolaylaştırmak içindir, kılavuzun yerine geçmez.