Başarı sıralaması nasıl hesaplanır?

ÖSYM sana iki ayrı sıralama verir ve üniversite taban tabloları bunlardan yalnızca birini kullanır. İkisini karıştırmak, tercih döneminde puanı yeterken açıkta kalmanın en yaygın sebeplerinden biri.

Sıralama aslında nasıl oluşuyor?

Karmaşık bir formül yok: aynı puan türündeki tüm adaylar puanlarına göre büyükten küçüğe dizilir, senin bu dizideki yerin başarı sıralamandır.

Bunun önemli bir sonucu var — sıralama mutlak bir başarı ölçüsü değildir. O yılki aday havuzuna göre görece konumundur. Sınav zorlaştığında herkesin puanı düşer ama sıralaman büyük ölçüde yerinde kalır. Yıllar arası kıyasta sıralamanın puandan güvenilir olmasının sebebi tam olarak bu.

İki sıralama, iki farklı iş

Ham sıralama (SAY, EA, SÖZ, DİL)

Sadece sınav netlerinden gelen ham puana göre yapılır. Sonuç belgende bu adla görürsün ve genellikle daha iyi görünür.

Yerleştirme sıralaması (Y-SAY, Y-EA, Y-SÖZ, Y-DİL)

Ham puana ortaöğretim başarı puanı (OBP) eklendikten sonra oluşan sıralamadır. Üniversitelerin taban başarı sıralamaları budur; yerleştirme de buna göre yapılır.

Kıyası Y-sıra ile yap. Ham sıranla üniversite tablosuna bakarsan kendini olduğundan yukarıda sanır, listeni buna göre kurar ve açıkta kalırsın.

Diploma notu ne kadar etkiliyor?

Ortaöğretim başarı puanı şöyle hesaplanır:

OBP = diploma notu × 5 × 0,12

Yani 100 diploma notu en fazla 60 puanlık katkı sağlar. Aynı ham puana sahip iki adaydan diploma notu yüksek olan, yerleştirme sıralamasında öne geçer. Sınav netlerinin yanında küçük görünse de, sıralamanın yoğun olduğu bölgelerde bu katkı binlerce sıraya denk gelebilir.

Somut bir örnek: SAY'da 90 TYT neti, 55 AYT neti ve 70 diploma notu olan bir aday için ham puan 394,66, yerleştirme puanı 436,66, tahmini yerleştirme sıralaması ise yaklaşık 58.926 olur. Aradaki 42 puanlık fark tamamen diploma notundan gelir.

Sıralamanı nasıl öğrenirsin?

Sınav sonucun açıklandıysa sonuç belgende her iki sıralama da yazar — hangisine baktığına dikkat et.

Sonuç henüz açıklanmadıysa ya da deneme sonuçlarınla tahmin yapmak istiyorsan puan hesaplama sayfasında doğru ve yanlış sayılarını girip resmî ÖSYM katsayılarıyla ham puanını, yerleştirme puanını ve tahmini yerleştirme sıralamanı görebilirsin. Hesaplayıcı EBA'nın resmî hesaplayıcısıyla birebir doğrulanmıştır — ama yine de sonuç tahminîdir: kesin sıralama o yılın gerçek aday dağılımıyla oluşur.

Sıralamayı tercihte nasıl kullanırsın?

Yerleştirme sıralamanı öğrendikten sonra hedef programların taban sıralamalarıyla karşılaştır. Ama tek yılın rakamına takılma — programın yönüne de bak.

ODTÜ Bilgisayar Mühendisliği 2024'te 945. sıraya kadar alıyordu, 2025'te 1.210. sıraya kadar aldı. Yani bir yılda 265 sıra gevşedi. Tersi durumda, hızla zorlaşan bir bölümün geçen yılki tabanı senin altında olsa bile bu yıl seni almayabilir.

Taban puan sayfalarında her programın yanında bu bir yıllık değişimi göreceksin. Sonra listeyi şans / gerçekçi / güvenli dengesine göre kurarsın.

Sık karıştırılan üç şey

Puan ≠ sıralama. Puan yıllar arasında topluca oynar, sıralama oynamaz. Ayrıntı: taban puan mı başarı sıralaması mı.

Ham sıra ≠ Y-sıra. Üniversite tabloları Y-sırayı kullanır.

Tahmini sıralama ≠ kesin sıralama. Hesaplayıcılar geçmiş yılların dağılımından yola çıkar; kesin sıralama sınav sonrası belli olur.

Resmî kaynak

Puan ve sıralama hesabının resmî tanımı o yılın ÖSYM kılavuzunda; program taban sıralamaları YÖK Atlas üzerinde yayımlanır. Buradaki hesaplamalar bilgilendirme amaçlıdır.